Margir eru sannfærðir um að umhverfisvæn innkaup séu af hinu góða, en skortir þekkingu til þess að hrinda þeim í framkvæmd. Ef umhverfisvænsti kosturinn er jafnframt augljóslega hagkvæmasti kosturinn að öðru leyti, hvort sem tillit er tekið til líftímakostnaðar eða bara söluverðs, er valið auðvelt. Í öðrum tilvikum lætur kaupandi kannski umhverfissjónarmið ráða, þótt ekki sé augljóst að um besta eða ódýrasta kostinn sé að ræða. Umhverfisvæn innkaupastefna þarf hins vegar ekki að þýða að umhverfissjónarmið ráði alltaf úrslitum við val á mismunandi kostum, heldur þarf að vega þau og meta ásamt öðrum sjónarmiðum. Sums staðar, s.s. hjá GRIP-center í Noregi, hefur verið þróað eins konar punktakerfi sem byggir á svörum seljenda við fjölda spurninga, þar sem reynt er að finna besta kostinn að teknu tilliti til verðs, gæða og umhverfisþátta á eins óhlutdrægan og „vísindalegan“ hátt og unnt er. Annars staðar verða menn að beita huglægari aðferðum.
En hverjar eru þær aðferðir? Hvernig ber maður sig að við umhverfisvæn innkaup? Er það ekki of mikil vinna og fyrirhöfn? Svo þarf ekki að vera. Engum ætti að vera skotaskuld úr því að styðjast við opinber umhverfismerki (sjá 3. kafla), en frekari vinna við að þróa umhverfisstefnu í innkaupum krefst aðeins meiri fyrirhafnar.
Grunnreglurnar við umhverfisvæn innkaup eru einfaldar og má setja fram á eftirfarandi hátt:
a) Kröfur til vöru
• Kaupa skal þá vöru sem hefur í för með sér minnstan úrgang, lágmarkar notkun á hráefni og orku og hefur minnsta mögulega magn efna sem skaðleg eru umhverfinu og heilsu manna;
• Fremur ber að kaupa vöru sem merkt er með Norræna umhverfismerkinu (Svaninum) eða öðru viðurkenndu umhverfismerki, en sambærilega vöru sem ekki er umhverfismerkt;
• Varðandi vöruflokka þar sem ekki er um umhverfismerki að ræða skal skilgreina umhverfiskröfur og velja þá vöru sem stenst þær best.
b) Kröfur til seljenda vöru og þjónustu
• Seljandi á að geta sýnt fram á að viðkomandi vara fullnægi þeim umhverfiskröfum sem gerðar eru í lögum og reglugerðum á Íslandi ef þess er óskað;
• Spyrja skal seljanda/framleiðanda um hvort hann hafi sett sér umhverfisstefnu og biðja hann þá að leggja hana fram;
• Biðja skal seljanda um nauðsynlegar upplýsingar til þess að hægt sé að meta viðkomandi vöru út frá umhverfissjónarmiðum (sbr. 4. kafla).
Með þessar grunnreglur að leiðarljósi er hægt að líta betur á vinnuaðferðir við umhverfisvæn innkaup. Við byrjum á fyrsta og einfaldasta skrefinu.