Ríkisendurskoðun gefur út áfangaskýrslur um stöðu opinberra innkaupa
Bent á leiðir til að auka hagkvæmni innkaupa hjá ríkinu
Áfangaskýrsla 3 er komin á vef Ríkisendurskoðunar
25.02.2010
Opinber innkaup. Áfangaskýrsla 3. Viðskipti ríkisstofnana við 800 birgja (203 KB)
Samantekt á niðurstöðum:
Misbrestur er á því að ríkisstofnanir fylgi ákvæðum laga um útboðsskyldu, verðsamanburð, gagnsæi og jafnræði í opinberum innkaupum. Í nýrri skýrslu bendir Ríkisendurskoðun á leiðir til úrbóta.
Skýrslan fjallar um athugun Ríkisendurskoðunar á viðskiptum stofnana við úrtak 800 birgja. Fram kemur að misbrestur er á því að stofnanir fylgi ákvæðum laga um að bjóða út innkaup þegar fjárhæðir fara yfir tilteknin mörk og um að bera saman verð þegar fjárhæðir eru undir þeim. Að þessu leyti hafa stofnanir ekki gætt þess að leyfa öllum sem hafa til þess hæfni og getu að keppa um viðskiptin, líkt og lög kveða á um.
Athugunin náði til viðskipta að verðmæti 500 þús.kr. og þar yfir á tímabilinu janúar til október 2009. Ríkisendurskoðun gerir athugasemdir við viðskipti 45 stofnana og fjárlagaliða við 104 birgja, þ.e. 13% úrtaksins.
Til að stuðla að því að ríkisstofnanir virði ákvæði laga um verðsamanburð við innkaup leggur Ríkisendurskoðun til að fjármálaráðuneytið komi á fót miðlægum auglýsingavef til að auka jafnræði og gagnsæi. Einnig mælist stofnunin til þess að mótaður verði gátlisti um verðkannanir innkaupa þegar þau eru undir viðmiðunarfjárhæðum. Þá hvetur stofnunin Ríkiskaup til þess að fjölga tegundum rammasamninga en það eru samningar sem gerðir hafa verið við fjölmörg fyrirtæki og veita ríkisstofnunum sérkjör í viðskiptum við þau.
Skýrslan er þriðja áfangaskýrsla Ríkisendurskoðunar sem birtir niðurstöður úttektar hennar á innkaupamálum ríkisins. Áður eru komnar út skýrslur um innkaupastefnu ráðuneytanna og verktakagreiðslur til nokkurra fastra starfsmanna Háskóla Íslands.
15.02.2010
Opinber innkaup. Áfangaskýrsla 2. Verktakagreiðslur hjá Háskóla Íslands (1,67 MB)
Samantekt á niðurstöðum:
Ríkisendurskoðun gagnrýnir verktakagreiðslur Háskóla Íslands til fastráðinna starfsmanna sinna fyrir kennslu sem skilgreind er sem endurmenntun.
Í nýrri skýrslu Ríkisendurskoðunar er fjallað um þóknanir fyrir verktöku sem Háskóli Íslands hefur undanfarin ár greitt nokkrum fastráðnum akademískum starfsmönnum sínum í fullu starfi. Um er að ræða greiðslur fyrir kennslu sem skilgreind er sem endurmenntun og fer fram utan venjulegs vinnutíma. Árið 2009 námu slíkar greiðslur til þeirra 23 aðila sem hæstar þóknanir fengu alls um 84 m.kr.
Ríkisendurskoðun telur að fyrirkomulag þessara verktakagreiðslna sé um margt óeðlilegt og hefur Háskólinn lýst vilja til að taka það til skoðunar. Að mati Ríkisendurskoðunar ber umrædd verktakavinna öll einkenni venjulegrar launavinnu þar sem þeir sem hana stunda fá aðstöðu, nauðsynleg aðföng og aðstoð frá starfsmönnum skólans endurgjaldslaust. Í skýrslunni er skólinn hvattur til að fylgja reglum skattyfirvalda um mun verktakavinnu og launþegavinnu.
Einnig þarf skólinn að mati Ríkisendurskoðunar að tryggja gagnsæi og jafnræði við val á kennurum sem sinna endurmenntunarnámi. Stofnunin telur eðlilegt að jafn viðamikil störf og hér um ræðir séu auglýst svo að allir sem hafa getu og vilja til að sinna þeim sitji við sama borð.
Þá telur Ríkisendurskoðun að Háskóli Íslands þurfi að herða á reglum um helgun í starfi til að tryggja að viðamikil aukastörf akademískra starfsmanna, jafnt innan sem utan skólans, komi ekki niður á vinnu þeirra fyrir hann.
Skýrsla Ríkisendurskoðunar um verktakagreiðslur við Háskóla Íslands er önnur í röðinni af nokkrum sem stofnunin vinnur að og greina frá niðurstöðum úttektar á innkaupamálum ríkisins. Áður er komin út skýrsla um innkaupastefnu ráðuneytanna.
10.02.2010
Opinber innkaup. Áfangaskýrsla 1. Innkaupastefna ráðuneyta (172 KB)
Samantekt á niðurstöðum:
Ríkisendurskoðun telur að ráðuneytin þurfi að gefa innkaupamálum aukið vægi í starfsemi sinni, setja sér tímasett og mælanleg markmið á þessu sviði og fylgjast með árangri undirstofnana sinna. Undanfarin ár hafa ráðuneyti og stofnanir í A-hluta ríkissjóðs keypt vörur, þjónustu og verklegar framkvæmdir fyrir um 100 ma.kr. á ári.
Að mati Ríkisendurskoðunar er mikilvægt að þessu fé sé varið í samræmi við lög og reglur og á hagkvæman, skilvirkan og árangursríkan hátt. Í nýrri skýrslu stofnunarinnar eru birtar niðurstöður úttektar hennar á innkaupastefnu ráðuneytanna en þau bera mikla ábyrgð við að tryggja að innkaup undirstofnana þeirra séu hagkvæm og í samræmi við þær leikreglur sem stjórnvöld hafa sett.
Að mati Ríkisendurskoðunar þurfa ráðuneytin að huga betur en hingað til að því hvernig þau og stofnanir sem undir þau heyra standa að innkaupum. Jafnframt eru ráðuneytin hvött til að setja sér og undirstofnunum sínum tímasett og mælanleg markmið um hagkvæm og árangursrík innkaup og fylgjast með árangrinum. Fram kemur að ekki hafi öll markmið innkaupastefnu ríkisins, sem sett var 2002, náðst og óvíst sé með önnur þar sem trausta mælikvarða á árangur hafi skort. Er fjármálráðuneytið hvatt til að ráða bót á þessu en það hefur m.a. það hlutverk að fylgjast með árangri innkaupastefnunnar.
Þá telur Ríkisendurskoðun að merkja eigi sérstaklega innkaup í bókhaldi ríkisins eftir innkaupaaðferð til að auðvelda ráðuneytum og stofnunum að meta ávinning mismunandi aðferða.
Samkvæmt innkaupastefnu ríkisins eiga öll ráðuneyti og stofnanir að vera áskrifendur að rammasamningum Ríkiskaupa sem eiga að stuðla að hagkvæmum innkaupum þeirra. Í skýrslunni kemur fram að engu að síður heimili mörg ráðuneyti að stofnanir sneiði fram hjá þessum samningum telji þær það „hagkvæmt“ af einhverjum ástæðum. Mikilvægt sé að fjármálaráðherra setji samræmdar reglur um slík frávik.
Í skýrslunni er fjármálaráðuneytið enn fremur hvatt til þess að kynna innkaupastefnu ríkisins betur fyrir hlutaðeigandi aðilum og gera skýra framkvæmdaáætlun um rafræn innkaup sem unnið hefur verið að því að innleiða hjá ríkinu um nokkurt skeið.
Þá er fjármálaráðherra hvattur til að setja samræmdar siðareglur um opinber innkaup sem nái til allra ráðuneyta og stofnana. Þess má að lokum geta að skýrslan er sú fyrsta af nokkrum sem stofnunin mun gefa út og fjalla um niðurstöður viðamikillar úttektar á innkaupamálum ríkisins.